Απόψεις

Να σταματήσουμε τώρα την αποψίλωση των δασών
του Καρόλου της Αγγλίας

Arretons la deforestation, maintenant
© Le Monde

Η παγκόσμια ημέρα του περιβάλλοντος θα έπρεπε να μας θυμίσει πως μας απομένει ένα μικρό «παράθυρο» ευκαιρίας να δράσουμε για να σταματήσουμε την κλιματική αλλαγή, με τις τόσο καταστροφικές συνέπειες.

Η φοβερή πραγματικότητα είναι η εξής: οι επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη γίνονται αισθητές πολύ πιο γρήγορα από ότι προέβλεπαν οι επιστήμονες εδώ και δεκαοκτώ μόνο μήνες. Ο πόλος λιώνει πιο γρήγορα, η ικανότητα των ωκεανών να απορροφά διοξείδιο άνθρακα μειώνεται και οι μετεωρολογικές συνθήκες γίνονται όλο και πιο ευμετάβλητες και ακραίες.

Τούτου δοθέντος, έχουμε ακόμα μια ευκαιρία να θέσουμε ένα τέλος στις χειρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, υπό τον όρο να δράσουμε τώρα!

Ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να το κάνουμε αυτό, είναι να σταματήσουμε την αποψίλωση των δασών του πλανήτη, μια δραστηριότητα που επιβαρύνει όσο λίγες την ατμόσφαιρα με θερμοκηπικά αέρια.

Πριν λίγες μέρες εγκαινίασα την ιστοσελίδα του «σχεδίου υπέρ των τροπικών δασών». Εκεί προβάλλονται ταινίες αλλά και τα αποτελέσματα των πιο πρόσφατων επιστημονικών ερευνών. Οι ταινίες αυτές, που υπάρχουν επίσης στην ιστοσελίδα της εφημερίδας «ντέιλι τέλεγκραφ», δείχνουν συγκλονιστικές εικόνες τροπικών δασών και διαφωτιστικά γραφήματα για ορισμένα εντυπωσιακά στοιχεία που σχετίζονται με την αποψίλωση των δασών.

Για να πάρετε μια ιδέα, θα έλεγα πως κατά τη διάρκεια της ζωής μου, χάσαμε τα μισά τροπικά δάση του πλανήτη. Κάθε χρόνο αποψιλώνονται ή βλάπτονται σοβαρά περισσότερα από 120 εκατομμύρια στρέμματα -πάνω-κάτω όσο η έκταση της Αγγλίας.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: ο κόσμος μας απειλείται άμεσα να χάσει ένα από τα βασικά μέσα υποστήριξης της επιβίωσής του.

Τα δάση αυτά, που σχηματίζουν μια ζώνη κατά μήκος του ισημερινού σε ολόκληρο τον κόσμο, δεν περιέχουν μόνο την πλουσιότερη γνωστή (κι άγνωστη) βιοποικιλότητα, που είναι ζωτικής σημασίας για την ευημερία της ανθρωπότητας, αλλά και την ίδια την επιβίωσή της. Είναι επίσης ο χώρος όπου ζουν εκατομμύρια από τους φτωχότερους ανθρώπους του κόσμου, η ζωή των οποίων εξαρτάται άμεσα από το δάσος. Τέλος τα δάση αυτά παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ψύχρανση και την εξυγίανση της ατμόσφαιρας του πλανήτη, στην παροχή πόσιμου ύδατος και τις βροχοπτώσεις.

Την ώρα που στον κόσμο εμφανίζεται έλλειψη τροφίμων και που ο πληθυσμός του πλανήτη συνεχίζει να αυξάνει εκθετικά, οι βροχοπτώσεις είναι πιο πολύτιμες από ποτέ.

Το δάσος του Αμαζονίου από μόνο του περιέχει τα μεγαλύτερα αποθέματα πόσιμου ύδατος του πλανήτη και αποβάλει στην ατμόσφαιρα 20 δις τόνους υδρατμών ημερησίως.

Ταυτόχρονα τα δάση αυτά απορροφούν γιγάντιες ποσότητες CO2, πράγμα θεμελιακό για την ατμοσφαιρική ισορροπία. Όταν τα αποψιλώνουμε, όταν τα καίμε, επιβαρύνουμε μαζικά την ατμόσφαιρα με διοξείδιο του άνθρακα.

Να γιατί το σταμάτημα της αποψίλωσης των δασών είναι ένας από τους πλέον άμεσους και σίγουρους τρόπους να επιβραδύνουμε την κλιματική αλλαγή και να κερδίσουμε πολύτιμο χρόνο.

Πολυάριθμοι είναι όσοι έχουν εναποθέσει όλες τις ελπίδες τους (για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής) στην τεχνολογική καινοτομία. Η αλήθεια όμως είναι πως, η σχετική έρευνα -για τη συλλογή του διοξειδίου του άνθρακα, τα βιοκαύσιμα τρίτης γενεάς (που δεν ανταγωνίζονται τις καλλιέργειες) ή τους κινητήρες υδρογόνου- εντείνεται παράλληλα με την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Όσο αισιόδοξοι κι αν είμαστε ως προς το χρόνο που θα απαιτηθεί για να ωριμάσουν οι «πράσινες» τεχνολογίες, είναι σχεδόν βέβαιο πως όταν θα είναι έτοιμες προς χρήση δε θα μπορούν πλέον να βοηθήσουν σε πολλά πράγματα: ο χρόνος μας εξαντλείται.

Ταυτόχρονα όμως, η φύση μας χάρισε ένα άρτιο και φθηνό σύστημα απορρόφησης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα: τα τροπικά δάση.

Ιδιαίτερα με ενθαρρύνουν τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων που γίνονται στο πλαίσιο του «σχεδίου υπέρ των τροπικών δασών». Ανάμεσα στα αναπτυγμένα κράτη έχει διαμορφωθεί μια πλατιά συναίνεση πως είναι αναγκαίο να σταματήσει η αποψίλωση των δασών αν θέλουμε πράγματι να μειώσουμε τις εκπομπές θερμοκηπικών αερίων.

Σύμφωνα με τις σχετικές έρευνες, σχεδόν οι μισοί Αμερικανοί, Βρετανοί και Γάλλοι -και το 70% των Γερμανών- γνωρίζουν πως η αποψίλωση των τροπικών δασών συνεισφέρει στην εκπομπή θερμοκηπικών αερίων περισσότερο από ότι το παγκόσμιο σύνολο του τομέα των μεταφορών. Κι όταν ρωτάμε τους πολίτες των χωρών αυτών ποιοι είναι οι πλέον αποτελεσματικοί τρόποι να επιβραδυνθεί η κλιματική αλλαγή, το σταμάτημα της αποψίλωσης των δασών έρχεται δεύτερο, μετά την επέκταση της χρήσης ανανεώσιμων μορφών ενεργείας.

Από την άλλη, αν πράγματι κατανοούμε στις αναπτυγμένες χώρες πόσο σημαντικά είναι τα δάση, πόσο άραγε συνειδητοποιούμε πόσο ευθυνόμαστε για το πρόβλημα της αποψίλωσής τους; Τα κράτη στο έδαφος των οποίων βρίσκονται αυτά τα δάση, δεν είναι οι κυρίως υπεύθυνοι για την καταστροφή τους. Συχνά είναι η ζήτηση των αναπτυγμένων κρατών για φοινικέλαιο, κρέας και σόγια που οδηγεί στην καταστροφή των δασών, καθώς καθιστά τα τροπικά δάση πιο αποδοτικά νεκρά, παρά ζωντανά.

Στην επαναστατική του έκθεση του 2006, ο λόρδος Στερν (Stern) περιέγραφε την καταπολέμηση της αποψίλωσης των δασών ως έναν τρόπο καταπολέμησης της υπερθέρμανσης του πλανήτη που είναι «σχετικά συμφέρων, από οικονομική άποψη». Εκτιμούσε πως για να μειωθεί κατά 50% η αποψίλωση των δασών έως το 2030 θα χρειάζονταν μεταξύ 6.5-10 δις ευρώ το χρόνο. Ακόμα κι αν η πρόσφατη αύξηση της ζήτησης για τρόφιμα έχει αλλάξει κάπως αυτούς τους αριθμούς, είναι αδιαμφισβήτητο πως η καταπολέμηση της αποψίλωσης των δασών είναι ένας από τους πλέον οικονομικούς και αποτελεσματικούς τρόπους καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής που διαθέτουμε.

Αλλά στόχος μας θα πρέπει να είναι να σταματήσουμε εντελώς την αποψίλωση των δασών, όχι απλά να τη μειώσουμε. Αν το κόστος για κάτι τέτοιο έφθανε, φερ' ειπείν τα 20 δις ευρώ ετησίως, θα αντιπροσώπευε μόλις το 1% των 2,000-2,500 δις ευρώ που καταβάλλονται ετησίως σε ασφαλιστικές αποζημιώσεις, συχνά για να αποκαταστήσουν ζημιές που προκλήθηκαν... από τις κλιματικές αλλαγές.

Αυτό που κυρίως φαίνεται να μας λείπει, είναι η αίσθηση αυτού που ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ (Martin Luther King) αποκαλούσε «άκρως επείγοντα χαρακτήρα του του παρόντος». Αυτός είναι ο λόγος που ξεκίνησα το «σχέδιό» μου, συνεργαζόμενος με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις του κόσμου, φημισμένους ειδήμονες και τις κυβερνήσεις ολόκληρου του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης της «συμμαχίας των κρατών με τροπικά δάση». Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψης του προέδρου Σαρκοζί (Sarkozy) και της συζύγου του στη Μεγάλη Βρετανία, είχα την ευκαιρία να του παρουσιάσω το πρόγραμμά μου, και του είμαι ευγνώμων για την υποστήριξη που μου παρείχε.

Στόχος μας είναι να βρούμε νέους τρόπους να αμείψουμε δίκαια τις χώρες που διαθέτουν τροπικά δάση για τις περιβαλλοντικές υπηρεσίες που παρέχουν, εκμηδενίζοντας το οικονομικό ενδιαφέρον της αποψίλωσης των δασών. Πιο απλά, στόχος μας είναι να κάνουμε τα ζωντανά δάση πιο αποδοτικά από τα νεκρά. Ας σημειώσουμε εδώ πως οι πολίτες των αναπτυγμένων κρατών δέχονται να πληρώνουν για το φυσικό τους αέριο, την ύδρευση και τον ηλεκτρισμό τους. Τα τροπικά δάση όμως, είναι κι αυτά μία μεγάλη φυσική υπηρεσία κοινής ωφελείας, που μας προσφέρει τεράστια και αναντικατάστατα αγαθά.

Ήρθε η ώρα να τα πληρώσουμε κι αυτά.

Ο πρίγκιπας Charles Philip Arthur George είναι διάδοχος του βρετανικού θρόνου