Απόψεις

Κοινωνία Πολιτών - Γιατί στο Σύνταγμα;

Οι σύγχρονες κυβερνήσεις των ανεπτυγμένων χωρών δεν μπορούν να ανταποκριθούν στη θεμελιώδη δημοκρατική τους δέσμευση που είναι η εξασφάλιση ίσης πρόσβασης στα βασικά αγαθά, σε όλους τους πολίτες. Το κενό (ή την αδυναμία αυτή) των κυβερνήσεων μπορεί να καλύψει η ενεργός συμμετοχή των πολιτών η οποία περιγράφεται με διάφορες έννοιες όπως εθελοντισμός, κοινωνία των πολιτών, ΜΚΟ. Ο Έρνεστ Γκέλερ ορίζει την κοινωνία των πολιτών ως ένα σύνολο ποικίλων Μη κυβερνητικών θεσμών, αρκετά ισχυρών ώστε να αντισταθμίζουν το κράτος και που ενώ δεν το εμποδίζουν να εκπληρώσει το ρόλο του ως εγγυητή της ειρήνης και διαιτητή μεταξύ μεγάλων συμφερόντων, μπορούν ωστόσο να εμποδίσουν να κυριαρχήσει και να εκμηδενίσει το υπόλοιπο της κοινωνίας. Συνοπτικά η κοινωνία των πολιτών λειτουργεί ως δίαυλος αμφίδρομης και επικοδομητικής επικοινωνίας μεταξύ των επίσημων πολιτικών δομών και της κοινωνίας.

Στην Ελλάδα, οι ιστορικές εξελίξεις ευνόησαν όχι μόνο την ανάπτυξη των κομμάτων αλλά και στο να φτιάξουν πλάι τους υποκατάστατα της κοινωνίας των πολιτών οδηγώντας στην πλήρη σχεδόν ταύτιση του Δημόσιου χώρου με τον Κρατικό. Προβληματική είναι επίσης η ελλειπής ή και εχθρική νομοθεσία, η υπερφορολόγηση, καθώς και η απουσία κοινωνικού κεφαλαίου στην Ελλάδα, η νοοτροπία που κυριαρχεί δηλαδή απέναντι στον εθελοντισμό και την κοινωνία των πολίτων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο οι ΜΚΟ χτίζονται θεσμικά και αναλαμβάνουν πλέον ενεργό ρόλο όχι μόνο φιλοσοφικής ή παρεμβατικής προσέγγισης. Σχεδιάζουν στρατηγικές πολιτικές, λειτουργούν επαγγελματικά και μπορεί να διαχειρίζονται ιδιαίτερα υψηλούς προϋπολογισμούς. Ο κ. Νικήτας Λιοναράκης είχε αναφέρει σε δημοσίευμά του στα Νέα (4/7/2006): «Οι ΜΚΟ είναι ένα καινούργιο φαινόμενο. Δεν μπορεί να γίνουν αντιληπτές με ερωτήματα που ανήκουν σε άλλο «τρόπο σκέπτεσθαι». Είναι σαν να ζούμε στο 1789 (Γαλλική Επανάσταση). Και να πρωτακούγονται κάποιες άγνωστες λέξεις όπως Κόμματα, Δημοκρατία, Ισότητα ψήφου, Βουλή. Και τότε πολλοί, που αδυνατούσαν να δουν μπροστά, διατύπωναν ερωτήσεις που έκρυβαν πρακαταλήψεις. Γιατί να είναι «ίση η ψήφος των σοφών και των τρελών;», πώς «θα κυβερνούν κόμματα, σε αντίθεση με την εκ Θεού φρόνηση;», πως «η Βουλή θα αποτρέψει την ακυβερνησία;». Ανάλογα ερωτήματα διατυπώνονται σήμερα και για τις ΜΚΟ».

Η Συνταγματική κατοχύρωση είναι μία δεδομένη αναγκαιότητα στην Ελλάδα λόγω των προβλημάτων αυτών. Χρειάζεται μία άνωθεν επιβολή για να ανοίξει και να είναι πιο ισχυρός ο διάλογος, καθώς θα αποτελεί πλέον συνταγματική υποχρέωση της πολιτείας να περιλαμβάνει τις ΜΚΟ στις διαβουλεύσεις που τις αφορούν. Με την αναθεώρηση θα δημιουργηθεί ένα τρίγωνο μεταξύ Δημοσίου-Κοινωνία Πολιτών-Ιδιωτικός Τομέας. Η έννοια δηλαδή της δημόσιας υπόθεσης κατά τη συνταγματολόγο κα Λ. Παπαδοπούλου θα είναι κοινή και του κράτους και της κοινωνίας των πολιτών.

Θα δοθεί το πλαίσιο το οποίο θα εντάσσει τις ΜΚΟ στο αναπτυξιακό σύστημα της χώρας, καθώς θα αναγνωρίσει την υπόστασή τους ως οργανισμούς. Θα ευνοηθεί η ανάπτυξη νομικού πλαισίου αναγώρισης και υποστήριξης της κοινωνίας των πολιτών. Θα αναγνωριστεί ο ρόλος του ενεργού πολίτη. Συνολικά, η αναθεώρηση του Συντάγματος θα ανοίξει νέες δυνατότητες για την ανανέωση του πολιτικού συστήματος με την ενδυνάμωση της θέσης της «κοινωνίας των πολιτών» και την ενίσχυση της συμμετοχής στην πολιτική διακυβέρνηση.